تغییرات اقلیمی در سالهای اخیر به یکی از جدیترین چالشهای زندهگی مردم افغانستان، بهویژه باشندهگان ولایت غور، مبدل شدهاست. افزایش دمای هوا، کاهش منابع آب، بینظمی در بارندهگیها و تشدید رویدادهای طبیعی از مهمترین پیامدهای تغییرات اقلیمی بهشمار میرود؛ پیامدهایی که زندگی هزاران خانواده را در بخشهای مختلف این ولایت با تهدید جدی روبهرو ساختهاست.
نجیبالله کریمی، مردی ۵۳ ساله و از باشندهگان ولسوالی مرغاب ولایت غور میگوید که در یک سال اخیر، تغییرات اقلیمی و سرازیر شدن سیلابها تمام داراییاش را از بین برده و او را ناگزیر کردهاست خانه و زادگاهش را ترک کند و به شهر فیروزکوه مهاجرت کند.
او از سیلابهایی سخن میگوید که پس از سالها خشکسالی، بهگونهای ناگهانی و ویرانگر سرازیر شد و خانههای گِلی، زمینهای زراعتی و تمام دار و ندارشان را با خود برد.
آقای کریمی که هم اکنون در گوشهی از شهر فیروزکوه زندهگی میکند، وقتی از تغیرات اقلیمی و جاری شدن سیلابهای ویرانگر سخن میگوید، صدایش روایتگر سالها رنج، خستگی و نگرانی از آیندهای نامعلوم است.
او میگوید که تا پنجسال پیش، زمینهای زراعتی شان با آب چشمهها و جویچهها آبیاری میشد و خانوادهاش با کشت گندم، کچالو و دیگر غلات مخارج سالانهٔ خود را تأمین میکردند؛ اما در سالهای اخیر به دلیل تغییرات اقلیمی همان زمینها ترک برداشته و چشمهها و جویچههای که روزی مایه حیات بودند، یکیپیدیگر خشکیدند.
وی گفت:« بارندگیها در سالهای گذشته خوب بود، همه درهها پُر ازآب بود، زمینهای زراعتی درست آبیاری میشد و همه ما مردم در آن کشت و زراعت میکردیم و نفقه خانوادههای خود را تامین میکردیم. اما در دو سه سال اخیر خیلی وضعت خراب شده و ما مجبور شدیم به شهر کوچ کنیم.»
موصوف میافزاید که خشکسالیها و کمبود آب نهتنها کشتوکارآنان را از بین برده و صدها خانواده را متضرر کرده است، بلکه کمبود علوفه باعث شدهاست که بسیاری از مردم مجبور به فروش مواشی خود به بهای اندکی شوند.
او اظهار میدارد که با آمدنش به شهر فیروزکوه و برای ادامه زندهگی کمکهای از سوی دولت و برخی موسسات دریافت کرده، اما این کمکها برای تداوم زندهگی شان بسنده نبوده و هشدار میدهد که در صورت عدم حمایتّهای بیشتر، وضعیت زندگی آنان روز به روز دشوارتر خواهد شد.
این تنها نجیبالله نیست که به دلیل تغیرات اقلیمی متضرر و مجبور به ترک منطقه شان شدهاست. بلکه خانوادههای دیگری نیز هستند که به دلیل خشکسالیهای پیهم مجبور به ترک خانهّهای شان شدهاند.
احمدالله، یکی از باشندهگان ولسوالی اللهیار ولایت غور که بهدلیل تغییرات اقلیمی از محل زندگیاش بیجا شده و همراه با خانوادهاش برای ادامهٔ زندگی به شهر فیروزکوه پناه آوردهاست، میگوید کاهش سطح آبهای زیرزمینی در ولسوالی آنان باعث شده زنان و کودکان ساعتها برای دسترسی به آب آشامیدنی صحی راههای طولانی را بپیمایند و با دشواری فراوان آب را به خانههایشان انتقال دهند.
او گفت:« شش تا هفت کیلومتر زنان و طفلها ما میروند تا آب خوردن بیاورند، آبخیلی کم شده و زمین های زراعتی ما که هیچ آب یاری نمیشه به همین خاطر مجبور شدیم که به شهر بیایم تا طفلهای ما از گرسنگی و آبهای غیر صحی تلف نشوند.»
موصوف میافزاید که کاهش کمکهای نهادهای امداد رسان، زندهگی در شهر را برایشان دشوار کرده و از دولت و این نهادهای امداد رسان میخواهد که در مدیریت آب، توزیع تخمهای اصلاح شده مقاوم به کمآبی و تأمین آب آشامیدنی و آبیاری زمینهای شان اقدام کنند تا بتوانند دوباره به مناطق اصلیشان برگردند.
از سوی هم کارشناسان محیط زیستی غور از پیامدهای ناگوار تغیرات اقلیمی در این ولایت ابراز نگرانی میکنند، میگویند که تداوم این وضعیت، خانوادهها را در مناطق دور افتاده با فقر، ناامنی غذایی و نگرانیهای جدی روبهرو ساخته و بسیاری را ناچار کرده است تا برای پیدا کردن لقمه نانی، ترک دیار کنند.
عبدالبصیر رسولی، از آگاهان محیط زیستی غور میگوید:« در سالّهای اخیر تغییرات اقلیمی تاثیر منفی روی کشاورزی و آب آشامیدنی مردم گذاشته و بسیار از خانواده زمانی که زندگی شان را به خطر دیدن مجبور شدند که مناطق خود را ترک کنند و به دامن دولت و موسسات بی افتند.»
این آگاهی محیط زیستی غور تاکید میکند که برای مقابله با تغیرات اقلیمی و خشکسالی، کشاورزان، عام مردم و مسئولان دولتی با به کارگیری راهکارهای مناسب، در برابر چالشهای موجود ایستادهگی کنند و زمینه رشد و بهبود فرآوردهّهای کشاورزی و همچنان کم آبی را فراهم کنند.
مسئولان در ریاستهای زراعت و دامداری و همچنان محیط زیست غور نیز تغیرات اقلیمی را یک چالش بزرگ برای کشاورزان و دامداران این ولایت عنوان میکنند، میگویند که برای مبارزه با این پدیده تلاش عمومی نیاز است.
ضیاءالحق جویا، مسئول مطبوعاتی ریاست زراعت و دامداری غور، میگوید که سطح حاصلات کشاورزی در این ولایت نسبت به سالهای گذشته بیش از ۵۰ درصد کاهش یافته و مردم را با مشکلات جدی معیشتی مواجه کردهاست.
موصوف افزود:« متاسفانه در سال جاری تغییرات اقلیمی تاثیرات بدی را بالا کشت و زراعت مردم گذاشته و حاصلات را کاهش دادهاست، ما تمام خواستههای و مشکلات مردم و کشاورزان خود را با مرکز شریک ساختم انشاءالله که به این چالش ها رسیدهگی شود.»
از سوی دیگر مسئولان در ریاست محیط زیستی غور میگویند که در کنار بارانهای غیر منظم، گرمای شدید و استفاده زیاد از چراگاهها باعث تخریب پوشش گیایی شده و در کنار آسیب زدن به محصولات زراعتی همچنان به معیشت مردم نیز صدمه وارد کردهاست.
عبدالقدوس هدایت، مسئول مطبوعات ریاست محیط زیست غور میگوید:« بارش ها غیر موثر و نا منظم باعث خشک شدن زمینها، چاهها و جویها شده و منابع آبی به شدت کاهش یافته در کنار خسک سالی بارشهای سنگین و کوتاه مدت باعث شسته شدن خاک سطحی و تخریب زمینهای زراعتی میشود، گرمای شدید و استفاده بی رویه از چراگاهها منجر به از بین رفتن پوشش گیایی و در نتیجه تشدید فرسایش خاک شده، یعنی نبود سیستمهای آبیاری موثر و بهره برداری سنتی از منابع آبی باعث کاهش سطح آبهای زیر زمینی شده.»
مسئولان محلی غور بر این باور اند که پیامدهای تغیرات اقلیمی در این ولایت تنها محدود به بخش زراعت و محیط زیست نیست، بلکه معیشت و اقتصاد مردم را نیز تحت تاثیر قرار دادهاست.
آنان همچنان از نهادهای غیر دولتی و عموم مردم میخواهند تا در همکاری با آنان در زمینه حفاظت از محیط زیست، جلوگیری از قطع جنگلات، صرفهجوی در منابعآب، احیایی پوشش گیاهی و کاهش سوختهای فصلی، با آنان همکاری کنند.
گفتنیاست که تغیرات اقلیمی نهتنها در افغانستان، بلکه در سراسر جهان به یکی از چالشهای جدی و مهم تبدیل شدهاست. آگاهان هشدار میدهند که اگر اقدامات فوری و همگانی برای مقابله با این مشکل صورت نگیرد، بشریت باید هزینههای سنگینتری را متحمل شود.
نویسنده: ذبیحالله وفا
