غور یکی از ولایت های مرکزی کشور بیشتر از هر ولایت دیگر نسبت به تغییرات اقلمی متاثر شده است، خشکسالی های پی هم سبب بیجاشدن هزاران خانواده از مناطق اصلی شان گردیده است، سیلاب های موسمی و ویرانگر قسمت زیاد از زمین های زراعتی، باغهای میوه و خانه های مسکونی را طی سالهای اخیر از بین برده است و مردم برعلاوه اینکه خانه وکاشانه خود را از دست داده اند، کشت وزراعت شان نیز از بین رفته است.
طی سالهای اخیر مردم شاهد تغییرات جدی اقلیمی در بیشتر ولایت های کشور هستند، باشندگان بیشتر ولایت های کشور از خشکسالی‌های پی هم، از بین رفتن منابع آبی، جاری شدن سیلاب های ویرانگر، طوفان‌های شدید و فرسایش بی سابقه خاک متاثر هستند و این وضعیت به وضوح دیده می شود.
در این میان، غور که یکی از ولایت های مرکزی افغانستان است نسبت به تغییرات اقلیمی در محراق توجه قرار گرفته است، این تغییرات تنها محیط‌زیست را دگرگون نکرده، بلکه کانون زندگی را از بین برده است، اقتصاد خانواده‌ها را فلج کرده، زراعت و مالداری تقریبا از بین رفته اند و دسترسی به آب آشامیدنی صحی تا حدودی مشکل شده است.
روایت فاجعه در غور؛ از خشکسالی ها تا جاری شدن سیلاب های ویرانگر.
باشندگان ولایت غور پس از سالها تحمل خشکسالی، حالا با روی دیگر و مرگبار تغییرات اقلیمی مواجه هستند، مردم این ولایت برعلاوه اینکه زمستان های به شدت سرد را پشت سر میگذارند، طی سالهای اخیر با ریزش باران های موسمی و جاری شدن سیلابها روبرو هستند، وضعیت که طی حد اقل سه سال اخیر تمام دارایی های شان را از بین برده و منابع درآمد آنها نیز به صفر رسیده است، اکثریت مجبور شدند که مناطق اصلی خود را ترک کنند و به مرکز غور، شهر فیروزکوه مسکن گزین شوند.
ولسوالی مرغاب ولایت غور یکی از ولسوالی های می‌باشد که بیشتر در جریان سیلاب های ویرانگر قرار گرفته است، تقریباً اکثر باشندگان این ولسوالی از مناطق اصلی خود بی‌جا شدند.
منصور که 45 سال سن دارد باشنده ولسوالی مرغاب غور می‌باشد، می‌گوید در بهار سال 1405 با شروع باران‌های موسمی با سیلاب ویرانگر روبرو شده است،«او یادآوری می‌کند که در یکی از شب های بهاری صدای خروشان آب سکوت شب روستا را شکست و مردم سراسیمه بیدار شدند، ما حتی فرصت نکردیم که وسایل و امکانات ضروری خود را باخود برداریم، موج سیلاب دیوارها را فرو ریخت، مواشی را تلف کرد و زمین‌های زراعتی را زیر گل‌ولای دفن کرد.»
مسافر 32 ساله یکی دیگر از باشندگان ولسوالی مرغاب که تمام دارایی‌اش را از دست داده، می‌گوید: «خانه‌ام کاملا تخریب شد، مواشی ما که تنها منبع درآمد خانواده بود تلف شدند، فعلا ما در سرپناه های موقت زندگی می کنیم و یا هم در برخی موارد خانه نزدیکان خودهستیم، واقعا ما در بدترین شرایط ممکن زندگی خود را ادامه میدهیم.»
بحران آب در ولسوالی الله‌یار؛ برای تهیه آب آشامیدنی کیلومترها پیاده روی می‌کنند.
در کنار جاری شدن سیلاب های ویرانگر، تخریب منابع عایداتی و از بین رفتن کشت وزراعت و مالداری، بخش دیگر بحران تغییرات اقلیمی، پایین رفتن سطح آبهای زیر زمینی می باشد، در غور که یک ولایت کوهستانی است و بیشتر دره ها و کوه پایه های آن همیشه پوشیده از برف است، اما مردم آن با کمبود آب آشامیدنی روبرو هستند، تغییرات اقلیمی که حد اقل طی سه سال اخیر به وجود آمده بیشتر مردم این ولایت را متاثر ساخته است، کشت و زراعت تقریبا از بین رفته، مالداری ضعیف شده، کانالها و کاریزها خُشک شده اند و مهمتر از همه سطح آبهای زیر زمینی خیلی پایین رفته است.
احمدالله از باشندگان ولسوالی الله‌یار می گوید:«امسال سیلاب خانه‌ها و باغ های ما را ویران کرد و تمام منابع عایداتی ما از بین رفت، از سوی دیگر، چاه‌ها چنان خشک شده‌اند که زنان و کودکان ما مجبور هستند برای یافتن مقدار آب آشامیدنی صحی، روزانه ۶ تا ۷ کیلومتر راه را پیاده طی کنند.»
او می‌افزاید که به دلیل نبود آب برای آبیاری زمین‌ها و هراس از تلف شدن کودکان بر اثر گرسنگی و مصرف آبهای آلوده، ناچار شده‌اند به شهر کوچ کنند؛ روند که سبب شده خیلی از خانواده ها مناطق اصلی خود را ترک کنند و به مرکز شهر پناه ببرند.
برخی دیگر از باشندگان ولسوالی الله یار غور به این باور اند که به دلیل مشکلات اقتصادی نمی‌توانند دوباره زندگی در مناطق اصلی خود را احیا کنند، کشت وزراعت خود را از نو شروع کنند و باغهای خود را بسازند، باران های موسمی همواره باعث جاری شدن سیلاب های ویرانگر گردیده وتمام دارایی مردم را از بین برده است.
آنها تاکید می کنند که بخاطر تامین مصارف زندگی مجبور شدند به شهر فیروزکوه مرکز این ولایت کوچ کنند.
آمارهای رسمی نهادهای دولتی در غور تنها آمار تلفات وخسارات امسال را ارائه کرده اند که نشان میدهد ابعاد تغییرات اقلیمی در این ولایت هر سال نسبت به سال دیگر جدی تر است.
برهان‌الدین سعیدی، مسئول ارتباطات وآگاهی عامه ریاست مبارزه با حوادث طبیعی غور می‌گوید:« در پی جاری شدن سیلاب‌های ویرانگر در بهار سال 1405 متأسفانه ۱۲ تن از باشندگان غور جان باخته‌اند، هم‌چنین ۱۶۰ باب منزل مسکونی به‌طور کامل تخریب شده است و ۱۱۴ باب خانۀ دیگر آسیب‌های قسمی دیده‌اند.»
به گفتۀ سعیدی، در نتیجه این حوادث طبیعی منابع عایداتی مردم از بین رفته و زراعت ومالداری آنها آسیب جدی دیده است، آنگونه که طی سال جاری ۳۶۷ رأس گوسفند در نتیجه سیلابها تلف شده اند و پنج هزار و ۷۵۹ جریب زمین زراعتی، باغهای میوه و درختان غیرمثمر به‌کلی از بین رفته‌اند.
دامنه این ویرانی تنها به خانه‌ها و مزارع محدود نمی‌شود، بلکه زیرساخت‌های انکشافی و حیاتی غور را نیز فلج کرده است، ذبیح‌الله غوثی‌زاده، مسئول دفتر رسانه‌های ریاست احیاء و انکشاف دهات غور آمار از تخریب پروژه های عام المنفعه ارائه می کند.
او می گوید سیلاب‌های سال جاری دست‌کم ۱۲ حلقه چاه آب آشامیدنی، ۹۱ کیلومتر جاده، ۳۱ متر کانال زراعتی، ۱۸ پایه پلچک و ۱۲ شبکۀ آبرسانی را در مناطق مختلف این ولایت به‌طور کامل تخریب کرده است.
این حجم از ویرانی در ساختار عمرانی و آبرسانی، بحران دسترسی به آب صحی و راه‌های مواصلاتی را در این ولایتِ محروم، چندبرابر کرده است.
کشاورزی؛ منبع اصلی درآمد خانواده های غوری.
درآمد و تامین مخارج زندگی بیشتر مردم غور وابسته به زراعت ومالداری است، بناء تغییرات اقلیمی، نباریدن باران، خشک شدن کانالها و نهرها وکاهش آبهای زیرزمینی مستقیما زراعت ومالداری مردم این ولایت را متاثر می سازد.
آنگونه که طی سالهای اخیر این اتفاق افتاده و باشندگان این ولایت مرکزی با خُشکسالی بی سابقه وبحران های طبیعی زیادی روبرو شده اند، سیلاب های ویرانگر در فصل بهار نه تنها ولسوالی ها، بلکه باشندگان مرکز این ولایت را هم متاثر ساخته است، خیلی از خانه ها تخریب شدند و دارایی های مردم نیز از بین رفته است.
عبدالبصیر رسولی، آگاه مسایل زراعت و محیط زیست نسبت به تغییرات اقلیمی در این ولایت می گوید«ادامه خشکسالی‌ها و کاهش شدید بارندگی در سالهای اخیر، شریان‌های آبی این ولایت را خُشک کرده است، این وضعیت سبب شده تا آفات وامراض نباتی نیز بیشتر شود و خیلی از مزارع را هدف قرار داده است، بناء مقدار تولیدات کم شده و دهقانان در این سالها حاصلات خیلی کم برداشت می کنند”
آقای رسولی می گوید اگر مسوولین محلی، آگاهان عرصه زراعت ومالداری و دهقانان در این عرصه توجه نکنند و از حالت سنتی کشت وزراعت بیرون نشوند، سالهای آینده سالهای خوب نخواهد بود، بناء با کاهش باران و کم شدن آب کانال ها و رودها، دهقانان مجبور هستند که از سیستم نوین زراعتی استفاده کرده و از کمترین آب بیشترین حاصل را بدست بیاورند، بناء اینگونه هم زمین های زراعتی طبیعت دوباره زنده می شود و هم زندگی در قریه ها و دهات ادامه پیدا می کند.
برعلاوه بحران های طبیعی، آفات نباتی نیز بخش دیگری از تغییرات اقلیمی می باشد که کشت وزراعت غوری ها را هدف قرار داده است، مسئولان ریاست زراعت، آبیاری و مالداری غور می گویند، هجوم بی سابقه آفت نباتی بنام «کفشک» کشت زارهای دهقانان را متاثر ساخته این آفت در سال جاری میزان حاصلات را به شدت کم کرده است.
بر اساس معلومات ارائه شده از سوی ریاست زراعت، آبیاری ومالداری غور، این آفت مخرب بیشتر مزارع گندم و سایر محصولات حیاتی را در ولسوالی‌های مرغاب، چهارسده، الفاروق، الله‌یار، شهرک و تولک به شدت متضرر ساخته و خسارات سنگینی بر پیکر نیمه‌جان زراعت غور وارد کرده است.
با این همه در میان این همه ویرانی و از بین رفتن منبع درآمد خانواده ها در غور، نهادهای دولتی و موسسات بین‌المللی تلاش کرده‌اند تا با توزیع کمک‌های اضطراری، شیرازه زندگی را حفظ کنند و خانواده ها را برای ادامه زندگی تشویق نمایند، مسوولان محلی غور با ارائه آماری از مقدار کمک های بشردوستانه طی سال جاری در این ولایت می گویند برای آسیب دیدگان ۳۸۰ کیت صحی، البسه، ترپال و کمپل در ولسوالی‌های مرغاب، چهارسده و الفاروق توزیع شده است و برای مهار بحران آب، ساخت یک شبکۀ کلان آبرسانی در مرکز شهر، ساحه که اکثر بیجاشده ها زندگی می کنند نیز تکمیل گردیده است، همچنان پنج پروژۀ دیگر در ولسوالی‌های مختلف روی دست گرفته شده است.
همچنان مسوولان اداره مبارزه با حوادث طبیعی می‌گویند طی سال 1405 به بیش از یک هزار و ۲۰۰ خانوادۀ متضرر، بسته‌های شامل آرد، روغن، دال‌نخود، خیمه، کمپل، وسایل آشپزخانه، البسه و سیستم‌های برق سولری توزیع شده است، در کنار کمک های این اداره، جمعیت هلال احمر افغانی نیز بسته‌های غذایی، اقلام غیرغذایی و کمک‌های نقدی را میان ۴۵۰ خانوادۀ بی‌سرپناه توزیع کرده است.
هرچند کمک‌های بشردوستانه به گونه موقت درد آسیب دیدگان حوادث طبیعی را تا حدودی تسکین میدهد، اما باشندگان غور به‌خوبی می‌دانند که کلید نجات این خطه، در گرو زیرساخت‌های پایدار، حفاظت جدی از محیط زیست و مدیریت اصولی آبهای زیرزمینی است، امروز مردم غور در خط مقدم نبردی خاموش اما حیاتی با طبیعت خشمگین قرار دارند؛ نبردی که نتیجۀ آن، سرنوشت آب، نان و ماندگاری نسل‌های بعدی را در این ولایت مرکزی کشور تعیین خواهد کرد.
نویسنده: ذبیح‌الله وفا
